Brief aan mijn moeder
Levend verlies aan psychische ziekte (narcisme) integreren in je leven
Lieve Mam,
Waarom als ik terug denk aan mijn leven……. Zo begint de brief, nummer 4 inmiddels, die ik heb geschreven aan mijn moeder maar niet heb verstuurd. Geschreven, maar niet verstuurd, want daar waar ik Nederlands schrijf, leest een narcist Chinees. En als ik Chinees zou schrijven, leest de narcist Spaans. Kortom wat ik wil overbrengen per brief is al lastig, want hoe breng je emoties en gevoelens over met de juiste intentie per brief. Dat is in het normale leven al lastig voor menigeen, laat staan bij iemand met een Narcistische Persoonlijkheids stoornis (NPS) daar zal de brief nooit overkomen zoals bedoeld. Maar waarom schrijf ik ze dan? Het schrijven van een brief helpt je bij het rouwproces, zeker bij het rouwproces van een levend verlies. Sowieso helpt schrijven bij het verwerken van emoties en gevoelens, door te gaan schrijven zonder hier over na te denken en gewoon je pen te volgen vindt je de woorden die je daarvoor niet kon vinden om uit te spreken wat een levend verlies met je doet.
In deze blog neem ik jullie mee in de impact en de worsteling van een levend verlies in iemands leven. En ondanks dat schrijven super werkt, heeft het schrijven van deze blog heeft me meer moeite gekost dan gedacht. Verwikkelt in een innerlijke strijd tussen boosheid, verdriet, en liefde, want dat is wat er vaak speelt bij een levend verlies. Meerdere malen hieraan begonnen en weer gestopt. Maar nu is het toch tijd om deze blog te publiceren, om anderen inzicht te geven en te helpen waar mogelijk.
Afscheid via WhatsApp
Afgelopen 10 oktober was het alweer 2 jaar geleden dat mijn moeder de keuze maakte om afstand te nemen van haar laatste kind in haar leven (mij) vanwege de vechtscheiding die ze met mijn vader had en waarbij ik geen partij koos maar voor beide hetzelfde wilde doen. Namelijk zorgen voor huisje, boompje, beestje, wat ik voor mijn moeder al geregeld had en voor mijn vader mee bezig was. Vooral de manier waarop mijn moeder het contact verbrak deed zeer, verwarde mij en kon dat absoluut niet begrijpen. Weet nog goed hoe ik het voelde die woensdagavond waarop ik de breuk voelde aankomen, ze kon me niet recht in de ogen aankijken en al helemaal niet zeggen dat ze van me hield. En de volgende ochtend kreeg ik via whatsapp het bericht: Na een lange nacht heb ik voor mijzelf besloten afstand van alles te nemen om zo de onnodige aanval van die man…. …neem later wel weer eens contact op dit is hem in ieder geval gelukt ik wil in dit huis geen ruzie meer we zullen zien wat de toekomst brengt groetjes ma
Wanneer je ‘afgewezen en ingeruild’ wordt door je eigen moeder via een whatsapp bericht voel je je gekwetst, verward en geraakt. Hoe kan een moeder dat doen?! Haar eigen (laatste) kind afwijzen en inruilen voor een nieuwe vriend die nu mijn rol van opdraven a la minute, regelen e.d. kon overnemen. De dagen na de breuk overheerste het gevoel dat ze niet ‘goed’ was, verward door de vechtscheiding. Maar niet lang daarna zou blijken dat dit alles te maken had met haar stoornis narcisme (NPS), net zoals ingeruild worden voor een ander die op de achtergrond al klaar staat.
Het moment van ‘neem later wel weer eens contact op’ is nooit meer gekomen, ook niet nadat mijn vader de maand erop onverwachts kwam te overlijden.
Dubbel verlies
Kort na het moment dat mijn vader is komen te overlijden, werd er een strijd gestart, de zoveelste wat ook typerend is voor mensen met NPS, voor centen die er niet eens waren. Ook hier sta je enigszins verbijsterd dat wanneer je verteld dat je je eigen vader dood aantreft en zelf hebt gereanimeerd dat de reactie die daarop volgt is: “Lag al bericht voor de auto op naam te zetten waar is hij (de auto) ……” Nadat mijn vader overleed en de eerste toch wel aparte reacties van mijn moeder binnenkwamen, was daar het besef dat ik binnen in slechts 36 dagen tijd een dubbel verlies had gekregen. Een verlies van mijn vader aan de dood en een levend verlies van mijn moeder aan een psychische stoornis.
Levend verlies
Wat is nu een levend verlies, wanneer je gaat zoeken op het internet zal je veel uitkomen op ouders die een gehandicapt kind hebben, maar er valt meer onder levend verlies denk maar aan:
Verlies van contact tussen ouders en (klein)kinderen door echtscheiding, ruzie of welke reden dan ook
Verlies van gezondheid door ziekte zoals kanker, invaliditeit of een andere aandoening dat je beperkt in jouw manier van leven zoals je dat was gewend te doen
Verlies van een naaste aan een psychische ziekte of verslaving waardoor normaal contact of relatie niet meer mogelijk is
Verlies van veiligheid
Hoe vaak komen bovenstaande vormen van levend verlies wel niet voor wanneer je kijkt in je omgeving. Waarschijnlijk te vaak! Helaas nog niet echt geaccepteerd in het maatschappelijke leven terwijl de impact wellicht groter en intenser is dan een verlies aan de dood.
Impact levend verlies
Een levend verlies is anders rouwen dan wanneer iemand komt te overlijden. Een levend verlies draag je dagelijks je hele leven mee. De intensiteit van het verlies kan zelfs toenemen naar mate de tijd verstrijkt. Denk maar eens aan iemand die invalide raakt door een ongeval, iedere dag wordt hij hiermee geconfronteerd en met de dingen die hij niet meer kan doen of in ieder geval anders zal moeten doen. Het glas is niet altijd halfvol bij iedereen, niet iedereen kan weer een doel vinden in zijn leven wanneer hij zijn droom, zijn doel in het leven moet bijstellen door verlies van gezondheid van jezelf of een naaste waar je de zorg over krijgt. Manu Keirse was één van de eersten die dit soort verliezen ook onder levend verlies schaart, en terecht!
Deze ingrijpende gebeurtenissen in ons leven tasten vaak onze integriteit of identiteit aan. Dit omdat de gebeurtenis ons sociaal netwerk aantast, verandert of kapot maakt, ons gevoel van zelfwaarde, controle hebben over en het vertrouwen op eigen vaardigheden en kwaliteiten verdwijnt. Rouw bij levend verlies heeft naast het integreren van het verlies in het leven nog een ander doel, namelijk onszelf weer opnieuw uit te vinden en daar een nieuwe weg, werk- en leefwijze in te vinden. Het gaat erom jezelf weer terugvinden wie je ooit was en feitelijk nog altijd bent, alleen dan in een aangepaste jas, een vernieuwde werk- en leefwijze. Iedereen heeft hierin zijn eigen unieke proces te doorlopen. En niet alleen degene die de ziekte heeft, de breuk heeft gemaakt of is aangetast in veiligheid ervaart het verlies, ook de naasten en directe omgeving van die persoon. In het geval van psychische ziekte of beperkte of ongeneeslijke ziekte bij een kind is de pijn en het leed misschien nog wel meer bij de naasten aanwezig dan bij de persoon zelf. Vaak zie je bijvoorbeeld met kanker bij kinderen, dat de kinderen nog de zingeving uit het leven halen en positief zijn daar waar de ouders worstelen met de gedachten dat het kind misschien bepaalde life events zoals studeren, trouwen, kinderen krijgen niet meer mogen meemaken. De last bij de ouders is dan vaak hoger dan de last die het kind ervaart van zijn ziekte. Soms verlangen ouders van een zwaar gehandicapt kind, dat het kind komt te overlijden voordat zij zelf komen te overlijden, want wie gaat er anders voor het kind zorgen? Ook deze ouders kampen met een levend verlies waarbij zij de nodige hulp en steun kunnen gebruiken gedurende hun hele leven.
Mijn ervaring met levend verlies
Dat een levend verlies keihard werken is, heb ik ervaren en nog steeds tot op de dag van vandaag zal het hard werken zijn en blijven. Tot het moment waarop het levend verlies overgaat naar een verlies aan de dood. Dan pas zal de hoop, de zorgen om en het verlangen naar…wat er nog altijd in zit bij mij stoppen en zal er een ander rouwproces van opgestart worden.
Die hoop, zorgen om en het verlangen naar, maar ook de boosheid, verdriet en liefde… is logisch vanuit meerdere oogpunten gezien:
vanuit systemisch werk; er is altijd die bloedverbinding binnen het familiesysteem van een moeder en een dochter, en de loyaliteit van het kind aan de ouders wat maakt dat je zorgen hebt en houdt over je ouders ook wanneer er geen contact meer is
vanuit trauma; de impact van een narcistische ouder op het kind waarbij je met regelmaat geconfronteerd wordt met de beperkingen en overtuigingen die je ingeprent hebt gekregen vanuit de ouder met NPS. Maar ook de confrontatie met het lichaam waarin de boosheid en al die andere emoties en behoeften zitten opgeslagen die je niet mocht uiten.
vanuit rouw; de boosheid, het verdriet en daaronder de liefde die je als kind hebt voor de relatie die kapot is gegaan
Gestolde rouw
In mijn situatie werd de rouw van het levend verlies gestold, door de strijd die was aangegaan door mijn moeder. Constant moest ik alert zijn op de streken die ze zette, rust en ruimte was er niet voor de verwerking. Wat het gelijk nog eens complex maakte was dat ik niet alleen (1) het verlies van mijn moeder had, maar ook tegelijkertijd (2) het verlies van mijn vader en (3) kans op verlies van mijn baan, wat toch ook een belangrijke pijler was in mijn leven. Destijds gaf ik bij mijn leidinggevende aan dat ik niet nog een 3e verlies nu kon hebben. Zeker niet na die slopende periode die ik voorafgaand aan het verliezen van mijn beide ouders had doorgemaakt. Daarnaast stond ik ook nog voor het feit dat ik mijn broer en zus (weliswaar via de notaris) na 23 en 10 jaar geen contact gehad te hebben moest informeren dat hun vader was overleden en dat er nu gezamenlijk een huis gepasseerd diende te worden. Dus tijd voor verdriet of boosheid was er niet, maar wel elke dag geconfronteerd worden met de ‘streken’ van een narcist.
Pas nadat ik inzag wat de psychische stoornis had aangericht bij mijn moeder, hoe zij zeker de laatste jaren was veranderd in haar gedrag en affectie, dat was het moment waarop de eerste stappen van rouw bij levend verlies kwam opzetten.
De pijn van het gemis
Wanneer je beseft dat je een levend verlies hebt, komt de pijn, de boosheid en de woede naar boven. De pijn van niet meer kunnen praten met, of ingeval van sommige ziektes bepaalde dingen niet meer kunnen doen, hoe klein ook die dingen waren. Wat ik in het begin heel erg miste waren de telefoongesprekjes die ik bijna dagelijks met mijn moeder had vanuit de auto, ook al waren die gekleurd door haar stoornis, je mist ze. Je mist dat je als dochter even je moeder kan bellen of even langs kan gaan en vertellen wat je allemaal hebt meegemaakt die dag, voor gewoon een praatje. Je mist het zorgen voor, ondanks dat je zeker in het begin nog bijna dagelijks zorgen om haar maakt.
En dan later komt het volgende gemis, wat je tekort bent gekomen en/of nu door het verlies tekort gaat komen. Als je iemand verliest aan een psychische ziekte is dat bijvoorbeeld de gesprekken die je niet meer kan voeren als voorheen, of bij invaliditeit door ongeval dat je niet meer kan lopen, de alledaagse dingen zoals autorijden, de hond uitlaten e.d. ineens anders moeten en je daar nog niet vaardig in bent. Of mensen die kanker hebben (gehad) dienen te leren leven met een beschadigd vertrouwen in het eigen lichaam, met een onzekerheid over wat de toekomst zal brengen.
En dan….. de boosheid, de woede. Boos om wat je tekort bent gekomen, om wat je is ontnomen in je leven door de (psychische) ziekte, het ongeval of door de breuk met een belangrijk persoon in je leven. Waarom?
Tips bij rouwen om levend verlies
Hieronder geef ik je een aantal tips die je mogelijk helpen bij het rouwproces van een levend verlies en schroom niet om uit te reiken naar professionele hulp om je bij te staan in dit proces.
Tip 1: levend verlies staat onverwachts levendig voor de deur
Weet dat levend verlies op ieder moment weer levendig voor de deur kan staan, het gaat niet weg en kan onverwachts zeer intens zich aandienen. Zeker wanneer je geconfronteerd wordt met bepaalde life events zoals studeren, trouwen, kinderen krijgen, bepaalde mijlpalen in je leven. Wees jezelf hiervan bewust dat deze momenten ook in jouw herstelproces voorkomen. Je kan je voorbereiden op die momenten door personen, steun, overige hulp in te richten die er voor je zijn wanneer het levend verlies zich weer heftig aandient.
Tip 2: Doorloop je emoties via een brief
Het doorlopen van al deze emoties in het rouwproces is pijnlijk en zijn noodzakelijk om verder te kunnen gaan met je leven. Je gaat het pas echt zien en begrijpen, wanneer je het ervaart. Zo ook het leren accepteren van het levend verlies ondanks dagelijkse confrontaties fysiek, functioneel of emotioneel. Wat helpt in het rouwproces is om een brief te schrijven aan de persoon waar de breuk mee is, aan je ziekte, aan je ongeval…. En beschrijf in die brief wat je gemis is, wat je tekort bent gekomen, wat je niet meer kan doen en je boosheid hierover. Denk niet na over hoe je dit wilt schrijven, laat het gewoon uit je pen op papier komen. Door het schrijven kunnen emoties waar mondeling geen woorden voor gevonden konden worden alsnog naar buiten komen en in een veilige setting want de brief is voor jouzelf. Deze hoef je niet te delen met iemand.
Tip 3: Integreer je boosheid en woede
Sta toe dat je boos bent, want onder die boosheid zit je werkelijke verdriet. Wanneer je jezelf niet toestaat boos te zijn op dat wat je is overkomen dan sta je jezelf ook niet het werkelijke verdriet toe wat nodig is om weer verder te kunnen in het leven. Boosheid is iets anders dan een ander de schuld geven van jouw verdriet. De boosheid is een emotie die over jou gaat en niet over een ander. Wanneer je dat kan inzien en erkennen is er ruimte voor een volgende stap
Tip 4: integreer je verdriet
Riet Fiddelaers omschrijft het zo mooi in haar boek ‘Natriltijd’: Als verdriet niet naar buiten kan, gaat de wond etteren; door het afdekken gaat het gisten en rotten. Wanneer je emoties niet kan of wil uiten, stokt je levensenergie. En de levensenergie is wat je nodig hebt om weer te leren leven.
Tip 5: Positieve aspecten van het levend verlies
Hoewel je in beginsel niet of nauwelijks ziet wat dit levend verlies je gebracht heeft anders dan emoties als verdriet, gemis en woede. Zal naar verloop van tijd, na het benoemt hebben wat dit met jou heeft gedaan er positieve aspecten naar boven komen die zich tijdens of na de gebeurtenis van het levend verlies hebben voorgedaan. In mijn situatie heeft het levend verlies mij geholpen mijzelf weer te hervinden en weten wat echt belangrijk is in het leven. Benoem deze punten en maak ze zichtbaar in je leven.
Brief aan mijn moeder
De brieven aan mijn moeder ga ik niet publiceren, die zijn voor mij. Mijn rouwproces van een levend verlies. Dit wil ik wel nog meegegeven aan mijn moeder, want ik weet dat ze ondanks alles mij toch nog via een omweg volgt in wat ik doe.
Ma,
Een tijd geleden kwam ik je afscheidsbrief tegen bij je testament, voor als het straks een keer zo ver is dat je er niet meer bent. Nu mijn woede en verdriet wat ruimte krijgt en nu ik je narcistische persoonlijkheidsstoornis ook zie en begrijp tot op zekere hoogte, is er compassie en liefde. En zie ik dat je hebt gegeven wat je kon geven. Wat ik tekort ben gekomen of waar ik behoefte aan heb, kan ik nu zelf voor zorgen.
Het is goed zo. Ik ben gestopt met de last te dragen die niet van mij is, maar van jou is. En dat heeft mij heel veel lucht en rust gegeven. Ieder heeft zijn eigen levenspad en levensles. Ik droeg die van jou, nu niet meer en ben nu eindelijk echt aan het leven, hoe eng dat soms kan zijn.
Ik hou van je ma. Zoals je het zelf schreef en vroeger met mij samen zong: “wij zijn twee vriendjes, jij en ik…. (rikketikketik), wij horen altijd bij elkaar, al worden we meer dan 100 jaar….
Wat je in je hart bewaard, raak je nooit meer kwijt.
Liefs Marieke
Heb jij of ken je iemand die hulp nodig heeft bij een rouwproces, schroom niet om contact op te nemen voor meer informatie.