Deel 2- Narcisme, ‘De Waarheid’
Trauma coaching
Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaald hem wel…… Eerlijkheid, de waarheid, dit zijn enkele van de normen en waarden die ik van mijn ouders heb meegekregen. Vertel altijd de waarheid! Normen en waarden krijg je als kind zijnde vanuit je ouders meegegeven. Ze vertellen je hoe je je leven eigenlijk dient te leven, voortgekomen uit de opgelopen krassen en schrammen van jouw ouders op hun eigen levenspad. Normaal gesproken met de beste intenties, maar wat als blijkt dat één van jouw ouders een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft. Is die intentie dan wel zuiver geweest, gelet op narcistisch misbruik?
In deze blog neem ik je mee in de effecten van het familiesysteem en narcistisch misbruik op het kind vanuit theorie en eigen ervaringen.
Jouw familiesysteem
Je krijgt als kind zijnde veel mee vanuit je familiesysteem, bewust en onbewust. Bert Hellinger is grondlegger van systemisch werk, vaak ook familieopstellingen genoemd. Door het opstellen van jouw familiesysteem worden verborgen dynamieken en relaties zichtbaar tussen familieleden. Het helpt je te zien wat er werkelijk is in plaats van alles blind te accepteren, wat je als kind vaak doet vanuit loyaliteit naar je ouders toe en vanuit de systemische wetten: binding, orde en balans.
Bij deze systemische wetten zijn er 3 belangrijke aspecten binnen het persoonlijk geweten van het familiesysteem:
Binding; erbij willen horen. Angst voor uitsluiting. De laagste leden in de hiërarchie van de familie zijn bereid om zichzelf op te offeren voor de hogere leden in de hiërarchie. Oftewel een kind dat zichzelf, zijn eigen identiteit, wil opofferen voor zijn ouders om bij het familiesysteem te kunnen horen. Loyaliteit van het kind aan de ouders hoort hier ook bij wat verstikkend kan werken voor het kind zelf.
Orde; sociale regels, voorspelbaarheid, normen en waarden in het gezin. Wanneer er geen duidelijke orde is binnen het gezin wordt het moeilijk voor het kind om het referentiekader helder te krijgen. Wanneer een kind alles mag en geen regels krijgt gaat het kind géén referentiekader vormen, waardoor het kind ook geen veilige plek binnen de familie kan vinden! Belangrijk is dat iedereen zijn plek heeft binnen het familiesysteem ook wanneer je de relatie met je familie breekt blijf je een onderdeel van dit familiesysteem met diens verborgen dynamieken en onzichtbare relaties.
Balans; in geven en nemen. Waarbij de ouder geeft wat het kind nodig heeft en het kind neemt wat nodig is.
Als kind van een narcist pik je alles omdat je erbij wilt horen, je wilt de onvoorwaardelijke liefde van je ouders ontvangen. Je gelooft alles wat ze jou vertellen. Ook ik heb heel lang de leugens geloofd en de verdraaide verhalen tot het moment dat mijn relatie met mijn moeder verbroken was en ik wakker werd. Ik vergelijk het met een soort van hypnose of een waas waarbinnen je hebt geleefd, want in de macht van een narcist raak je blind en zeker wanneer de narcist ook nog één van je ouders is en je dus niet beter weet vanaf dag 1 dat je geboren bent.
Wanneer je alles gelooft en dit je hele leven lang meeneemt kan het je helpen maar ook belemmeren in de ontwikkeling van je eigen identiteit. En dat is wat ik heb ervaren, het heeft me absoluut het nodige gebracht én het heeft me op een belangrijk kruispunt in mijn leven gezet toen ik op het heetst van de strijd in de echtscheidingsprocedure van mijn ouders door mijn moeder voor het blok gezet werd om te kiezen tussen pa en ma. Dat terwijl pa ook nog eens zwaar ziek in een ziekenhuis lag. Een kind dat uitgesloten dreigt te worden van een familiesysteem ervaart doodsangst, ook ik was als de dood dat ik ma zou kwijt raken maar ik kon mezelf niet gaan verloochenen. En hoe moeilijk dat ook was voor mij, want ik wilde beide ouders helpen, steunen en er voor ze zijn, voelde het wel dat ik hierin nu een keuze moest maken. Een keuze tussen mijn loyaliteit aan ma en mijn eigen identiteit, die ik al die jaren onderdrukt hield om tegemoet te komen aan de behoeftes en eisen van de narcist.
Drijfveer sterker dan narcisme
Mijn opgelegde en aangeleerde normen en waarden vanuit mijn familiesysteem én mijn drijfveren (waarheid achterhalen, anderen helpen) waren uiteindelijk sterker dan het narcistisch misbruik. Ik heb misschien wel écht voor het eerst in mijn leven een zeer duidelijke keuze voor mijzelf gemaakt met pijnlijke gevolgen gelet op de breuk met mijn moeder, door mijn eigen identiteit te laten zien en er te mogen zijn! Ik sta voor mijn normen en waarden en het zou haar keuze zijn om de relatie te verbreken als ze mij niet kan respecteren in dit. Wel héél bijzonder aangezien de normen en waarden die ik nastreef (openheid, eerlijkheid en rechtvaardigheid), grotendeels afkomstig zijn vanuit mijn familiesysteem, waarbinnen ze zijn opgesteld door mijn moeder met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Dit is echter typerend voor een narcist, om zijn normen en waarden meerdere malen in zijn leven met gemak aan te passen of te veranderen zolang het maar zijn/haar doel dient.
Wanneer ik kijk naar de persoonskenmerken van de narcist dan zie ik dat deze een gedrag laat zien dat precies tegenovergesteld is aan de normen en waarden die ik heb meegekregen. De narcist wil dit diep van binnen niet, maar kan dat niet uiten. Tijdens het laatste contactmoment met mijn moeder zag ik in haar ogen (ondanks dat ze mij niet recht in de ogen kon aankijken) een radeloosheid, een klein angstig meisje die het niet meer weet en eenzaam is. Dat was wat ik in haar ogen zag, haar gedrag liet echter het tegenovergestelde zien de dagen erna, de relatie verbreken met haar laatste kind, strijden, liegen, bedriegen en vechten. En dat doet pijn, je houd als kind zijnde toch nog altijd een sprankje hoop dat er een moment komt waarop ze hulp gaat zoeken en dat aanvaard. Inmiddels ben ik wel zo ver met het accepteren dat ik sterk het vermoeden heb dat mijn moeder dit niet meer kan in de resterende tijd van haar leven hier op aarde. Vanuit systemisch werk weet ik dat het niet op houd na je tijd hier op aarde en hoop dat ze als ze verlost is van de pijn en de kwelling die haar nu tot narcistisch gedrag leidt, ze later gaat inzien wat een pijn en verderf dit narcistisch misbruik heeft gegeven aan zowel haar partner als aan haar kinderen.
Narcistisch misbruik
Narcistisch misbruik binnen het gezin is moeilijk te herkennen, zeker als je praat over verborgen narcisme óf je wilt het niet zien vanuit de druk van het familiesysteem waaraan je loyaal wilt blijven. Want breken met dit systeem maakt dat je niet meer loyaal bent aan je familiesysteem en aan de normen en waarden vanuit je familiesysteem, dat geeft je een schuldgevoel.
Narcistisch misbruik kan je o.a. herkennen aan:
jouw behoeften doen er niet toe bij een narcist
je ervaart geen oprechte interesse in jou en jouw verhaal door de narcist
je loopt op eieren om de verstandhouding maar stabiel te houden en ruzie of onenigheid te voorkomen
je denkt vaak dat jij schuld hebt aan de ruzie en de problemen
je hebt vaak geen of slechts beperkte toegang tot de financiële middelen
je hebt toestemming nodig om dingen te doen of te kopen
je verliest jezelf in de relatie en weet eigenlijk niet meer wat je eigen identiteit is, waar sta je voor in het leven?
je voelt in alles in je lijf dat er leugens worden verteld of zaken worden verzwegen
Dat narcisme blind maakt en je loyaal wilt zijn en blijven aan je ouders en je familiesysteem is inmiddels wel duidelijk denk ik. Ook ik was al die tijd blind, terwijl je lichaam echt wel de signalen afgeeft dat de relatie met de narcist niet gezond is voor je. Zeker in de laatste jaren voor de breuk, als ik dan mijn moeder mee op uitjes nam om het haar naar d’r zin te maken, want tja ze hebben niet veel te verteren en je gunt je ouders toch graag een leuke oude dag voor de restende tijd dat ze nog leven. Ze hadden tenslotte beide ook de nodige gezondheidsklachten. Tijdens en na afloop van zo’n uitje was ik gesloopt, voelde me leeggezogen qua energie, gefrustreerd en wilde er ook niet over praten als ik thuis kwam, zo moe dat ik ervan was. Maar ja, we hadden een leuk uitje gehad en ma had het vooral naar haar zin gehad, daar deed ik het toch voor?!
Basisbehoefte kind
Rond de periode van de breuk met mijn moeder kwam ik een tekst tegen die voor mij de spijker op zijn kop sloeg en waarmee steeds meer kwartjes gingen vallen:
6 uitspraken die een kind nodig heeft:
Ik hou van je
Ik ben trots op je
Het spijt me
Ik vergeef je
Ik hoor je
Je kunt het!
Bron: voor positiviteit.nl
Ik kon en kan me nog steeds niet herinneren wanneer ma gezegd heeft dat ze van me houdt, dat ze trots op me is. Ik weet het diep van binnen wel, althans daar ga ik vanuit dat ma dit diep van binnen mij wel toewenst, want een narcist wil een ander niet per se pijn doen, maar schroomt dit niet wanneer dit nodig is om zijn zin te krijgen. Toch had ik graag mijn moeder de 6 punten willen horen zeggen in mijn leven.
Kinderen lopen emotionele schade op als er thuis geen veiligheid is of invulling gegeven wordt aan de overige basisbehoeften. Vanuit de systemische wetten, dat een ouder hoort te geven en een kind hoort te nemen, kwam het besef bij mij dat ik inderdaad veiligheid en bepaalde basisbehoeften tekort ben gekomen in mijn jeugd. Helaas een legio aan voorbeelden vanuit mijn jeugd die dit bevestigen.
De beschadigingen
Binnen ons gezin hebben alle drie de kinderen in een soort van overlevingsmodus geleefd, we hadden onderling ook geen broer en zussen relatie. Het was ieder op zich, aan het overleven. En door het narcisme zijn er diverse traumatische ervaringen en gebeurtenissen in ons leven geweest die de impact op het (emotioneel) ontwikkelen van de eigen identiteit belemmerden. Zowel mijn broer als mijn zus zijn op relatief jonge leeftijd het huis uit ‘gevlucht’. En mijn vader, die kon niet op tegen de enorme krachtige narcistische energie van mijn moeder. Achteraf had hij wel zoiets van “was ik maar daadkrachtiger geweest”, maar vergis je niet hoe heftig en machtig een narcist kan zijn in onze samenleving.
De impact van narcistisch misbruik op kinderen kan je herkennen aan het volgende gedrag:
moeite hebben met grenzen stellen of helemaal geen grenzen hebben
altijd klaarstaan en willen zorgen voor een ander
de eigen identiteit opofferen om erbij te horen
voelen zich verantwoordelijk voor het gedrag van een ander
eigen behoeften staan ver op de achtergrond
hechtingsproblematiek
Al deze beschadigingen dienen met hulp en tijd weer geheeld te worden, dat is een weg die je niet zo maar aflegt en daar zal je telkens kleine stappen in leren zetten die je een groots effect opleveren.
Moeder-dochterrelatie
Ik had een beste schoolvriendin, al vanaf de kleuterklas, bij wie ik graag kwam spelen en logeren. Ik weet nog dat ik vond dat zij met haar moeder zo’n bijzondere en speciale band had, nu later begin ik pas te beseffen dat de band die mijn beste schoolvriendin had met haar moeder eigenlijk een ‘normale’ band was zoals dat hoorde te zijn tussen moeder en dochter. Tuurlijk overal zitten wel deukjes en krassen in een relatie, dat zal bij jouw relatie met jouw moeder vast en zeker ook naar voren komen. Waar het om gaat is dat in de essentie jouw moeder je steun geeft, vertrouwen en veiligheid, dat fouten maken mag en je wordt opgevangen wanneer nodig.
Mijn moeder heeft vroeger geprobeerd er te zijn voor me, voor zover ze dat kón. Dat ze niet méér kon geven is het besef dat nu pas zichtbaar is nu ik ‘los’ ben gekomen van haar en haar ziekte, de persoonlijkheidsstoornis, nu duidelijk zie en me erin verdiep. Als ik op de fiets naar school ging stond ze me altijd uit te zwaaien van achter het raam. Ik weet dat ze me soms op regenachtige dagen in het najaar zat op te wachten thuis om kwart over drie wanneer ik vanuit de basisschool naar huis fietste in de regen. En dan stond er een warm kopje thee klaar, dat zijn de momenten die ik me kan herinneren waarin ik haar liefde voelde ook al waren die theemomenten van korte duur. Of als klein kind samen het liedje zingen van “wij zijn 2 vriendjes, jij en ik….”. Deze momenten koester ik wanneer ik terugdenk aan mijn moeder, waarbij ik het gevoel heb dat ze toch echt om me gaf.
En nu, nu heb ik mijn eigen, unieke pad te bewandelen met normen en waarden die ik nastreef. Wat ik heb meegekregen vanuit mijn ouders is van hun pad, niet van mijn pad. Ik neem eruit mee wat ik belangrijk vind en wat mij helpt op mijn pad. Ik ben mijn ouders dankbaar voor het leven dat ze mij hebben gegeven en voor het eerst in mijn leven begin ik met leven!
Heb je na het lezen van deze blog nog vragen of wil je hulp, neem dan gerust contact met me op of kijk op www.zenacoaching.nl wat ik voor jou kan betekenen.
Marieke Blankers-van Loon,
Traumacoach en Paardencoach